მეცნიერებაში თავისუფლებისა და პასუხისმგებლობის საბჭოს კომიტეტის ხელმძღვანელობით (CFRS), ეს პოზიცია პასუხობს ISC-ის წევრების მზარდ ინტერესს კვლევის დაფინანსების ეთიკის მიმართ. ის ფოკუსირებულია ერთ ძირითად სფეროზე, სადაც პრაქტიკული და ხელმისაწვდომი პროგრესი შესაძლებელია ყველასთვის, ინდივიდუალური მკვლევარებიდან დაწყებული მთავრობებით დამთავრებული: გამჭვირვალობის უზრუნველყოფა კვლევის დაფინანსების საკითხში.
მეცნიერებას მრავალი წყარო აფინანსებს: მთავრობები, ინდუსტრია, არასამთავრობო ორგანიზაციები და ფილანტროპიები. ამ რთულ სისტემაში, ფარული დაფინანსების კავშირები შეიძლება გამოყენებულ იქნას სამეცნიერო დასკვნების დამახინჯების, საზოგადოების შეცდომაში შეყვანისა და მტკიცებულებების დათრგუნვის მიზნით. ასეთი ბოროტად გამოყენება ხელს უწყობს დეზინფორმაციას, აზიანებს მეცნიერებისადმი ნდობას და შეიძლება ზიანი მიაყენოს ადამიანებსა და პლანეტას.
ISC-ის ახალი პოზიცია კვლევის დაფინანსების სრულ გამჭვირვალობას მოითხოვს, როგორც ამ რისკებისგან დაცვის მარტივ, სასწრაფო და ეფექტურ პირველ ხაზს. იგი ასევე ხაზს უსვამს, რომ მეცნიერების დაცვა ადამიანის უფლებებზე დაფუძნებული საერთო პასუხისმგებლობაა. როდესაც მეცნიერება მანიპულირდება, ადამიანებს არ ეძლევათ სანდო ცოდნაზე წვდომა, რაც ხელს უშლის ადამიანის უფლებების ეფექტურად განხორციელებას. მეცნიერებაში მონაწილეობისა და სარგებლობის უფლება.
საერთაშორისო სამეცნიერო საბჭოს პოზიცია კვლევის დაფინანსების გამჭვირვალობასთან დაკავშირებით
სამეცნიერო მეთოდი დამოკიდებულია ძირითადი კონცეფციების, მტკიცებულებებისა და გაურკვევლობების ზემოქმედებაზე, დებატებსა და კრიტიკაზე და ძირს უთხრის, როდესაც ეს პროცესი დამახინჯებულია ან ჩახშობილია. დამფინანსებლებისა და მკვლევარების ფინანსურმა და სხვა ინტერესებმა შეიძლება გამოიწვიოს ინტერესთა კონფლიქტი და კვლევითი პროცესებისა და შედეგების დამახინჯება ან ჩახშობა. სამეცნიერო დებატებისა და ცოდნის წარმოების ეფექტურობის უზრუნველსაყოფად, უმნიშვნელოვანესია, რომ კვლევის დაფინანსების წყაროები საჯაროდ იყოს გამჟღავნებული. კვლევის დაფინანსება კერძო სექტორის, მთავრობების, არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და ფილანტროპიების მიერ შეიძლება განპირობებული იყოს ეკონომიკურ, პოლიტიკურ ან იდეოლოგიურ მიზნებთან დაკავშირებული ინტერესების სპექტრით, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს დაფინანსებული კვლევის კონკრეტული შედეგის მიმართ პირადი ინტერესი. ასეთი ინტერესების არსებობა გარდაუვალია. ამ პოზიციის მიზანია იმ შემთხვევაში, თუ დამფინანსებლები და მკვლევარები ცდილობენ გავლენა მოახდინონ, კომპრომეტირება მოახდინონ ან მანიპულირება მოახდინონ კვლევით პროცესებსა და შედეგებზე ასეთი ინტერესების სამსახურში.
თანამედროვე სამეცნიერო საწარმოები ეყრდნობა დაფინანსების მრავალფეროვან წყაროებს, რომლებიც მოიცავს საჯარო სექტორს (მაგ., სამთავრობო დეპარტამენტები და მრავალმხრივი ორგანიზაციები), კერძო სექტორს (ინდუსტრია და სხვა კომერციული აქტორები) და სამოქალაქო საზოგადოებას (მაგ., ფილანტროპიული წყაროები და არასამთავრობო ორგანიზაციები). ყველა მათგანი ხელს უწყობს ინოვაციებს და მხარს უჭერს კრიტიკულ პროგრესს, რომელიც აუმჯობესებს და იცავს ადამიანებისა და პლანეტის კეთილდღეობას. თუმცა, ყველა სამეცნიერო კვლევა დაუცველია მანიპულაციებისა და მიკერძოების მიმართ, რაც გავლენას ახდენს დამფინანსებლებსა და მკვლევარებზე, რამაც შეიძლება უარყოფითად იმოქმედოს სიზუსტესა და საზოგადოებრივ შედეგებზე. მანიპულირებისა და მიკერძოების რისკები მცირდება, როდესაც დაფინანსების წყაროები და დამფინანსებლებსა და მკვლევარებს შორის ურთიერთობები ღიაა საზოგადოებისა და სამეცნიერო საზოგადოების მიერ შემოწმებისთვის.
ზოგიერთ შემთხვევაში, ფინანსურად გავლენიანმა დამფინანსებლებმა, რომლებსაც აქვთ პირადი ეკონომიკური ან არაეკონომიკური ინტერესები, შეიძლება სტრატეგიულად დაუჭირონ მხარი ქმედებებს, რომლებიც აბნევს, ამახინჯებს, ყურადღებას აშორებს ან სხვაგვარად ძირს უთხრის ამ ინტერესების წინსვლის მიზნით დამკვიდრებულ სამეცნიერო კონსენსუსს. ამ გზით, კვლევის დაფინანსება შეიძლება გამოყენებულ იქნას მეცნიერების მთლიანობისა და შედეგების კომპრომეტირებისთვის და დეზინფორმაციისა და დეზინფორმაციის გასავრცელებლად.[1]
არსებობს დეზინფორმაციისა და დეზინფორმაციის პრაქტიკა, რომელსაც ზოგჯერ „პიესები„, რომლებიც ეყრდნობა დამფინანსებლებსა და მკვლევარებს შორის ურთიერთობებს, რომლებიც საზოგადოების თვალთახედვიდან დაფარულია. ისინი ნაწილობრივ იმიტომ მუშაობენ, რომ საზოგადოებას აფიქრებინებენ, რომ სადავო კვლევა კომერციული ან სხვა სპეციალური ინტერესებისგან დამოუკიდებლად ტარდება. თამბაქოს, წიაღისეული საწვავის და პესტიციდების ინდუსტრიების მიერ წარმოებული ანტიმეცნიერული კამპანიები განსაკუთრებული შემთხვევებია. მათი სტრატეგიები და შედეგები ახლა ფართოდ არის ცნობილი - საზოგადოების განზრახ შეცდომაში შეყვანა კომერციული სარგებლის მიზნით და შედეგად, ფართომასშტაბიანი უარყოფითი ზეგავლენა ადამიანის ჯანმრთელობასა და გარემოზე. ასევე, არსებობს ანტიმეცნიერული... ქმედებები მთავრობების მიერ, რომლებიც ხელს უწყობენ სხვადასხვა დღის წესრიგის წინ წაწევას, მაგალითად, ისეთებს, რომლებიც გავლენას ახდენენ ჯანმრთელობის მდე გარემოს დაცვის პოლიტიკა. ეს გლობალური კამპანიები გრძელდება, ისევე როგორც მრავალი მცირე ძალისხმევა, რომელიც მიზნად ისახავს სამეცნიერო მტკიცებულებების დაფარვას მსოფლიოს მრავალ სამეცნიერო დისციპლინაში. სამეცნიერო სისტემის ბოროტად გამოყენება ძირს უთხრის საზოგადოების ნდობას მეცნიერების მიმართ და აქვს პოტენციალი, გამოიწვიოს სერიოზული საზოგადოებრივი ზიანი. საფრთხე იმდენად დიდია, რომ მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის 2025 წლის გლობალური რისკების ანგარიში დეზინფორმაცია და დეზინფორმაცია (ფართო მასშტაბით და მეცნიერების სფეროს მიღმა) ჩამოთვლილია, როგორც ადამიანის განვითარებისთვის უახლოესი ორი წლის განმავლობაში ყველაზე დიდი მოკლევადიანი რისკი - ექსტრემალური ამინდის მოვლენებისა და შეიარაღებული კონფლიქტის წინ - და როგორც მომდევნო ათწლეულის 5 ყველაზე დიდი რისკიდან ერთადერთი, რომელიც არ არის დაკავშირებული ბუნებრივი გარემოს გაუარესებასთან.
ISC-ს თავისუფლებისა და პასუხისმგებლობის პრინციპები მეცნიერებაში ხაზს უსვამენ გლობალური სამეცნიერო სისტემის მასშტაბით საერთო პასუხისმგებლობას იმის უზრუნველსაყოფად, რომ სამეცნიერო კვლევები, მონაცემები და დასკვნები თავისუფალი იყოს ფინანსური და სხვა ინტერესთა კონფლიქტებიდან გამომდინარე უარყოფითი ზემოქმედებისგან, რაც იწვევს სამეცნიერო კვლევის მანიპულირებას. მეცნიერების დეზინფორმაციისა და დეზინფორმაციის გავრცელებისთვის გამოყენების დაშვება წარმოადგენს ამ პრინციპების დარღვევას, რაც რისკავს ცრუ, შეცდომაში შემყვანი და აქტიურად მავნე შედეგების მიღებას. ფუნდამენტურად, ეს ძირს უთხრის... მეცნიერება, როგორც გლობალური საზოგადოებრივი სიკეთე – არაზუსტი ინფორმაცია არ შეიძლება იყოს სასარგებლო რესურსი. როგორც ეს ხაზგასმულია 2024 წლის ანგარიში გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭოსთვის კულტურული უფლებების სფეროში სპეციალური მომხსენებლის მიერ, დეზინფორმაციისა და დეზინფორმაციული კამპანიების დროს სამეცნიერო მტკიცებულებების, მონაცემებისა და კონსენსუსის მანიპულირება ასევე წარმოადგენს სერიოზულ დარღვევას. მეცნიერებაში მონაწილეობისა და სარგებლობის უფლება საზოგადოებისთვის ზუსტ სამეცნიერო ინფორმაციაზე წვდომისა და მისი სასარგებლოდ გამოყენების ხელშეშლით.
2022 წელს გაეროს გენერალურმა მდივანმა გამოაქვეყნა ანგარიში, რომელშიც... დეზინფორმაციის წინააღმდეგ ბრძოლა, რომელიც დეზინფორმაციის წინააღმდეგ ბრძოლაში ინვესტიციების ჩადებას მოითხოვს. დეზინფორმაციასთან და დეზინფორმაციასთან საბრძოლველად მრავალი ინსტრუმენტი არსებობს, მაგრამ ერთი შედარებით მარტივი და უდავო მეთოდი, რომლის ფართოდ და დაუყოვნებლივ გამოყენებაც სამეცნიერო საზოგადოებას შეუძლია, არის ყველა კვლევის დაფინანსების წყაროს გამჭვირვალობის მოთხოვნა, წარმოშობის მიუხედავად. დაფინანსების გამჭვირვალობა, მართალია, სრული გადაწყვეტა არ არის, მაგრამ შედარებით მარტივი პირველი ნაბიჯია ანტიმეცნიერული დეზინფორმაციისა და დეზინფორმაციული კამპანიების შემცირებისა და განიარაღების მიმართულებით. გამჭვირვალობა არ გულისხმობს დაფინანსების შემცირებას და ორგანიზაციებს უკვე აქვთ ხელთ ყველა საჭირო ინფორმაცია. ამიტომ, გამჭვირვალობის განხორციელების ხარჯები, როგორც წესი, დაბალია, ხოლო სარგებელი შეიძლება იყოს მაღალი - გაზრდილი სამეცნიერო ეფექტურობა და მეცნიერებისადმი ნდობა, რაც საზოგადოებისთვის სასარგებლოა.
გლობალურ სამეცნიერო საზოგადოებას - ყველა დონეზე, ინდივიდებიდან დაწყებული ინსტიტუტებითა და მთავრობებით დამთავრებული - აკისრია მკაფიო პასუხისმგებლობა, შეინარჩუნოს და გააფართოოს კვლევის დაფინანსების ყველა წყაროს გამჭვირვალობა. ეს პასუხისმგებლობა სულ უფრო აქტუალური ხდება, რადგან სამთავრობო დაფინანსების შემცირებამ უნივერსიტეტები და სხვა კვლევითი ინსტიტუტები აიძულა, მაგალითად, უფრო სამეწარმეო მიდგომებისკენ, მათ შორის კერძო სექტორის დაფინანსების მოპოვებისკენ. ეს ცვლილება ხშირად ხდება გამჭვირვალობის მცირე ან საერთოდ არგათვალისწინების გარეშე.
ISC მიიჩნევს, რომ კვლევის დაფინანსების უნივერსალური გამჭვირვალობა პასუხისმგებლიანი სამეცნიერო პრაქტიკის უმნიშვნელოვანესი ნაწილია და კვლევის მთლიანობის კომპრომეტირებისა და დეზინფორმაციისა და დეზინფორმაციის გავრცელების წინააღმდეგ დაცვის პირველი ხაზი. ISC რეკომენდაციას უწევს:
[1] ISC მიჰყვება გაეროს გაგება არასწორი ინფორმაციისა და დეზინფორმაციის შესახებ, სადაც დეზინფორმაცია გულისხმობს არაზუსტი ინფორმაციის გაუთვალისწინებელ გავრცელებას, მაშინ როდესაც დეზინფორმაცია აქტიურად ისახავს მიზნად შეცდომაში შეყვანას.
სურათი ავტორი მიშელ ჰენდერსონი on Unsplash
წაიკითხეთ მეტი თავისუფლებისა და პასუხისმგებლობის შესახებ მეცნიერებაში 
წაიკითხეთ მეტი მეცნიერებაში მონაწილეობისა და სარგებლობის უფლების შესახებ დამატებითი ინფორმაცია ღია მეცნიერების შესახებ: ღიაობის შენარჩუნება ცვალებად კვლევით ეკოსისტემაში დამატებითი ინფორმაცია ღია მეცნიერების შესახებ: კვლევის რეფორმის მიღმა არსებული ფარული ინფრასტრუქტურა დამატებითი ინფორმაცია იმის შესახებ, ვქმნით თუ არა გლობალურ ცოდნის ინფრასტრუქტურას იმ სამყაროსთვის, რომელიც უკვე არსებობს, თუ იმ სამყაროსთვის, რომლის შექმნასაც ვცდილობთ? 